Tam thất được sử dụng như một dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền phương Đông. Tác dụng của tam thất thường được nhắc đến ở khả năng hỗ trợ cầm máu, hoạt huyết, phục hồi thể trạng và chăm sóc sức khỏe tim mạch.
Thành phần saponin, flavonoid cùng hợp chất khiến loại củ này nhận được sự quan tâm. Tuy vậy, hiệu quả còn tùy dạng dùng, liều lượng và tình trạng sức khỏe người dùng.
Tam thất có gì đáng chú ý trước khi sử dụng?
-
Tam thất thường chỉ Panax notoginseng, loài thuộc chi Panax chứa nhiều saponin như ginsenoside và notoginsenoside.
-
Y học cổ truyền dùng tam thất theo hướng hóa ứ, chỉ huyết, giảm sưng đau và hỗ trợ phục hồi.
-
Nghiên cứu hiện đại quan tâm đến tác dụng của tam thất trên tuần hoàn, viêm, hệ thần kinh và chuyển hóa.
-
Tam thất sống và tam thất chế biến có mục đích sử dụng khác nhau, nên không thể xem mọi sản phẩm là tương đương.
-
Người dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, người sắp phẫu thuật, phụ nữ mang thai hoặc có bệnh nền cần hỏi bác sĩ.
-
Tác dụng của tam thất chỉ nên xem là hỗ trợ, không thay thế thuốc hoặc chỉ định y khoa.
Những tác dụng của tam thất được quan tâm nhiều nhất
Hỗ trợ cầm máu và xử lý tình trạng huyết ứ
Trong y học cổ truyền, tam thất nổi bật với hai hướng dùng là chỉ huyết và hoạt huyết. Dược liệu thường được nhắc đến trong các trường hợp bầm tím, chấn thương hoặc vấn đề liên quan đến ứ trệ tuần hoàn. Đây là một trong những tác dụng của tam thất được biết đến từ lâu.
Một số thành phần của Panax notoginseng có thể ảnh hưởng đến tiểu cầu, đông máu, tiêu sợi huyết và chức năng mạch máu. Tuy nhiên, người đang chảy máu không nên tự điều trị bằng tam thất. Nôn ra máu, đi ngoài ra máu, chảy máu kéo dài hoặc chấn thương nặng cần được khám kịp thời. Công dụng của tam thất ở nhóm này nên hiểu theo hướng hỗ trợ, có chỉ định phù hợp.
Hỗ trợ bồi bổ cơ thể
Một tác dụng của tam thất thường được nhắc tới là hỗ trợ cơ thể khi suy nhược hoặc sau giai đoạn sức khỏe giảm sút. Theo kinh nghiệm truyền thống, tam thất đã chế biến thiên về bồi bổ hơn, trong khi củ sống thường dùng theo hướng hoạt huyết và chỉ huyết.
Saponin cùng các hợp chất trong tam thất đang được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa, điều hòa viêm và ảnh hưởng đến chuyển hóa năng lượng. Dù vậy, chưa thể khẳng định dược liệu này “bổ máu” cho mọi trường hợp. Nếu mệt mỏi kéo dài, thiếu máu, sụt cân hoặc chóng mặt thường xuyên, người dùng nên đi khám để tìm nguyên nhân. Tác dụng của tam thất chỉ nên là phần bổ trợ bên cạnh dinh dưỡng, nghỉ ngơi và điều trị phù hợp.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch
Hệ tim mạch là lĩnh vực được nghiên cứu nhiều khi đánh giá tác dụng của tam thất. Các saponin trong Panax notoginseng được khảo sát về ảnh hưởng đến chức năng nội mô, phản ứng viêm, tuần hoàn và một số cơ chế liên quan đến thiếu máu cục bộ.
Một số chế phẩm chứa saponin tam thất đã được nghiên cứu như biện pháp bổ trợ trong bệnh tim mạch và đột quỵ thiếu máu não. Tuy nhiên, bằng chứng chưa đồng đều và không thể suy rộng sang việc tự uống bột tam thất để phòng bệnh. Người có tăng huyết áp, bệnh mạch vành hoặc từng đột quỵ không nên thay thuốc được kê bằng thảo dược. Hiểu đúng tác dụng của tam thất giúp tránh quảng cáo quá mức như “làm tan cục máu đông” hoặc “ngăn nhồi máu” chắc chắn.
Tiềm năng hỗ trợ hệ thần kinh và giảm tác động của stress
Một số ginsenoside và notoginsenoside được nghiên cứu về ảnh hưởng đến stress oxy hóa, viêm thần kinh và quá trình bảo vệ tế bào. Vì vậy, tác dụng của tam thất đôi khi được nhắc đến trong các nội dung về trí nhớ, mệt mỏi tinh thần hoặc khả năng phục hồi của hệ thần kinh.
Phần lớn kết quả tích cực vẫn đến từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, trên động vật hoặc từ chế phẩm hoạt chất cụ thể. Tam thất chưa thể xem là thuốc điều trị mất ngủ, lo âu, suy giảm trí nhớ hay bệnh thoái hóa thần kinh. Khi đọc tin tức hôm nay về thảo dược, nên phân biệt “có tiềm năng sinh học” với “đã chứng minh hiệu quả điều trị trên người”. Cách hiểu đó giúp đánh giá tác dụng của tam thất khách quan hơn.
Hỗ trợ một số vấn đề liên quan đến sức khỏe phụ nữ
Theo cách dùng truyền thống, tác dụng của tam thất còn gắn với huyết ứ, đau bụng kinh và phục hồi sau sinh. Một số người dùng tam thất với mong muốn hỗ trợ tuần hoàn, giảm khó chịu trong kỳ kinh hoặc cải thiện thể trạng sau khi suy yếu.
Tuy nhiên, đau bụng kinh dữ dội, rong kinh, ra máu bất thường hoặc sản dịch có mùi kèm sốt không nên tự xử trí bằng dược liệu. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến bệnh phụ khoa hoặc biến chứng sau sinh. Phụ nữ mang thai, đang cho con bú hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đông máu cũng cần thận trọng. Vì vậy, tác dụng của tam thất đối với sức khỏe phụ nữ nên hiểu theo hướng hỗ trợ truyền thống, không phải giải pháp điều trị chung.
Tiềm năng chống viêm và nghiên cứu liên quan đến ung thư
Tam thất chứa nhiều saponin được nghiên cứu về đặc tính chống viêm, chống oxy hóa và ảnh hưởng đến các đường tín hiệu trong tế bào. Một số nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất hoặc hoạt chất từ Panax notoginseng có thể tác động đến sự tăng sinh và chết tế bào theo chương trình ở một số mô hình ung thư. Đây là hướng đáng chú ý khi tìm hiểu tác dụng của tam thất.
Dù vậy, kết quả trong ống nghiệm hoặc trên động vật không chứng minh tam thất có thể phòng hay điều trị ung thư ở người. Người bệnh không nên dùng dược liệu để thay phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, thuốc nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch. Cách chính xác hơn là nói tam thất đang được nghiên cứu về tiềm năng dược lý, chưa thể khẳng định khả năng “ức chế ung thư” như hiệu quả điều trị chắc chắn.
Cách dùng để phát huy tác dụng của tam thất an toàn
Tác dụng của củ tam thất phụ thuộc vào dạng dược liệu, cách chế biến, liều dùng và tình trạng sức khỏe. Tam thất có thể nghiền bột, sắc nước hoặc kết hợp trong món ăn. Trong ẩm thực, người dùng lượng nhỏ cho món hầm, nhưng điều đó không có nghĩa dược liệu phù hợp để dùng hằng ngày với người dùng.
Không có liều cố định cho mọi sản phẩm vì hàm lượng hoạt chất trong củ thô, bột, viên nang và chiết xuất có thể khác nhau. Người dùng không nên tự áp dụng con số chung chỉ vì thấy chia sẻ trên mạng. Hãy đọc hướng dẫn sản phẩm rõ nguồn gốc và hỏi bác sĩ hoặc người có chuyên môn nếu muốn dùng kéo dài.
Người đang dùng warfarin, aspirin, clopidogrel hoặc thuốc ảnh hưởng đông máu cần thận trọng. Người chuẩn bị phẫu thuật, có rối loạn chảy máu, mang thai, bệnh mạn tính hoặc dùng nhiều thuốc nên hỏi nhân viên y tế. Nếu xuất hiện phát ban, buồn nôn, chóng mặt, đau bụng hoặc chảy máu bất thường, nên ngừng sử dụng và đi khám. Để phát huy tác dụng của tam thất, hãy ưu tiên sản phẩm rõ nguồn gốc.
Lời kết
Nhìn chung, tác dụng của tam thất nổi bật ở giá trị sử dụng và tiềm năng liên quan đến cầm máu, tuần hoàn, phục hồi thể trạng và bảo vệ tế bào. Tuy nhiên, bằng chứng trên người chưa đồng đều nên tam thất phù hợp với vai trò hỗ trợ hơn là thay thế điều trị.
Độc giả có thể tham khảo thêm nội dung tại coloradostormchaser.com, đồng thời đối chiếu thông tin với tư vấn chuyên môn trước khi sử dụng.
